zurückgeht. Joh. Ev. 1, 4: ἐν αὐτῷ [τῷ λόγῳ] ζωὴ ἦν, καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων· καὶ τὸ φῶς ἐν τῇ σκοτίᾳ φαίνει, καὶ ἡ σκοτία αὐτὸ οὐ κατέλαβεν.
Zusammenhang mit der Frage der Erfassung Gottes. Vgl. Augustinus, Kommentar zum Johannes-Evangelium (Tractatus in Joannis Evangelium) und den 146. Brief (›De videndo Deo‹); die älteren Schriften sind vielfach anders.
Es ist zu unterscheiden lux und lumen. Lux: im objektiven Sinn, was vorhanden ist als Gegenstand des Sehens (regina colorum). Lumen: Helligkeit, immer der Seele.
Vgl. Quaestionum Evangeliorum libri duo: »Si quod lumen est in te tenebrae sunt, ipsae tenebrae quantae (Matth. VI, 23)? Lumen dicit bonam intentionem mentis, qua operamur: tenebras autem ipsa opera appellat, sive quia ignoratur ab aliis quo animo illa faciamus, sive quia eorum exitum etiam ipsi nescimus, id est, quomodo exeant atque proveniant eis quibus nos ea bono animo impendimus.«7 (Die [. . .]* sind, auf die hin wir sie in guter Absicht intendierten.)
Tractatus de Joannis Evangelio I, 18 (zu Joh. 1, 4): »Et vita erat lux hominum; et ex ipsa vita [Verbi] homines illuminantur. Pecora non illuminantur, quia pecora non habent rationales mentes, quae possint videre sapientiam.«8 (Wahrheit des Lebens, nicht theoretisch.) I, 19: »Sed forte stulta corda adhuc capere istam lucem non possunt, quia peccatis suis aggravantur [. . .] Non ideo cogitent quasi absentem esse lucem, [. . .]: ipsi enim propter peccata tenebrae sunt.«9 »Quomodo homo positus in sole caecus, praesens est illi sol, sed ipse soli absens est [Er ist für die Sonne nicht zu haben, während die Sonne auf ihn wartet; sie ist ihm objektiv möglicherweise verfügbar.]; sic omnis stultus, omnis iniquus, omnis impius, caecus est corde. Praesens est sapientia, sed cum caeco praesens est, oculis eius absens est: [. . .] Quid
7 Quaestionum Evangeliorum libri duo II 15; PL 35, S. 1339.
* [Zwei Worte unleserlich.]
8 Tractatus in Joannis Evangelium I 18; PL 35, S. 1388.
9 Tractatus in Joannis Evangelium 119; PL 35, S. 1388.